Σε μια χώρα όπου η δημογραφική κρίση μετατρέπεται πλέον σε διαρκή απειλή, τα λόγια του πρώην Περιφερειάρχη Πελοποννήσου Παναγιώτη Νίκα λειτουργούν ως δυσάρεστη αλλά αναγκαία υπενθύμιση.
Η πρόσφατη ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα, συνοδευόμενη από άρθρο του στην εφημερίδα «Ελευθερία», περιγράφει με ωμή ακρίβεια την πραγματικότητα των μικρών χωριών: τόπους κάποτε ζωντανούς, που σήμερα φιλοξενούν κυρίως ηλικιωμένους, απομονωμένους και συχνά αβοήθητους.
Οι “αόρατοι” κάτοικοι της υπαίθρου
Το στιγμιότυπο που περιγράφει ο Π. Νίκας —ένα χωριό με 15 ηλικιωμένους, κλειστό καφενείο, ανύπαρκτη συγκοινωνία και παιδιά ξενιτεμένα— δεν αποτελεί εξαίρεση, αποτελεί κανόνα. Από τη μεσσηνιακή πεδιάδα μέχρι τον Ταΰγετο, τον Πάρνωνα και την ορεινή Αρκαδία, η ελληνική ύπαιθρος γερνά βουβά.
Η «τρίτη» και πλέον «τέταρτη» ηλικία παραμένει στα χωριά όχι μόνο από επιλογή, αλλά πολύ συχνά λόγω αδυναμίας μετεγκατάστασης. Η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας είναι δύσκολη, η κοινωνική ζωή σχεδόν ανύπαρκτη, και η στήριξη από το κράτος ή τους δήμους, όπως εύστοχα σημειώνει ο πρώην περιφερειάρχης, ανεπαρκής παρά τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά κονδύλια.
Η εγκατάλειψη δεν είναι τυχαία, είναι συστημική
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο κοινωνικό. Είναι βαθύτατα πολιτικό και διοικητικό.
Δομές όπως το «Βοήθεια στο Σπίτι» λειτουργούν συχνά οριακά, οι δήμοι δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό, ενώ η έλλειψη συγκοινωνίας μετατρέπει την καθημερινότητα των ηλικιωμένων σε άσκηση επιβίωσης.
Την ίδια ώρα, κτήρια όπως τα πρώην καφενεία —κάποτε πυρήνες κοινωνικότητας— παραμένουν κλειστά, μετατρέποντας τα χωριά σε τόπους σιωπής.
Η Πολιτεία φαίνεται να περιορίζεται σε θεωρητικές παρεμβάσεις, σε μελέτες και προγράμματα που δεν φτάνουν ποτέ στην πράξη. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: όσο η ύπαιθρος εγκαταλείπεται, τόσο περισσότερο αποθαρρύνονται νέες οικογένειες ή επαγγελματίες να μείνουν ή να επιστρέψουν.
Τι προτείνει ο Νίκας και γιατί έχει σημασία
Ο Παναγιώτης Νίκας μιλάει για «μικρές αλλά ουσιαστικές παρεμβάσεις». Στην πραγματικότητα, αυτές οι παρεμβάσεις είναι οι μόνες ρεαλιστικές — και οι μόνες άμεσα εφαρμόσιμες.
Μεταξύ άλλων προτείνει:
- Ενίσχυση του προγράμματος “Βοήθεια στο Σπίτι”.
- Εθελοντικές ομάδες υποστήριξης με τη στήριξη των δήμων.
- Καθημερινή συγκοινωνία με ΚΤΕΛ από και προς τα χωριά.
- Επαναλειτουργία των καφενείων ως χώρων κοινωνικότητας.
- Αναβίωση του προγράμματος “Συν+Κοινωνία” για σταθερές, οικονομικά προσβάσιμες μεταφορές.
Οι προτάσεις αυτές δεν είναι πολυτέλεια. Είναι στοιχειώδης κοινωνική υποχρέωση. Όπως σημειώνει ο ίδιος, «η φροντίδα της τρίτης ηλικίας δεν είναι κόστος — είναι ζήτημα σεβασμού, ανθρωπιάς και πολιτισμού».
Η Ελλάδα που έρχεται: κίνδυνος ή ευκαιρία;
Η χώρα βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη δημογραφική πραγματικότητα:
- Υψηλές ηλικίες,
- Χαμηλές γεννήσεις,
- Συνεχής εσωτερική μετανάστευση προς τα αστικά κέντρα,
- Ερήμωση ολόκληρων περιοχών.
Αν η πολιτεία δεν δράσει συντεταγμένα, η “Ελλάδα των χωριών” θα χαθεί.
Αν όμως υπάρξει στρατηγική, μπορεί να αναβιώσει μέσω:
- Τοπικής κοινωνικής πολιτικής,
- Τεχνολογίας και τηλεϊατρικής,
- Ενίσχυσης της αγροτικής οικονομίας,
- Πολιτιστικών δράσεων και κοινοτικών κέντρων,
- Κινήτρων για νέους επαγγελματίες να δραστηριοποιηθούν στην ύπαιθρο.
Ένα μήνυμα που δεν πρέπει να χαθεί
Η ανάρτηση του Παναγιώτη Νίκα δεν είναι ένα απλό σχόλιο στο Facebook. Είναι μια σοβαρή υπενθύμιση ότι η κοινωνία μας κρίνεται από τον τρόπο με τον οποίο φροντίζει τους πιο αδύναμους.
Τα χωριά της Ελλάδας δεν χρειάζονται μεγάλα λόγια.
Χρειάζονται παρουσία, σχέδιο και ανθρωπιά.
Και κυρίως χρειάζονται την πολιτική βούληση να μην αφεθούν να σβήσουν.
Επιμέλεια άρθρου – Ανάλυση: Exantas Newsroom
